School voor Creatieve Filosofie

Saskia van der Werff-Filosoof Email:creaschoolnl@gmail.com

Want ik wil het zo graag! Impressie van een socratisch gesprek

Soms neemt een gesprek een wending waarbij je zeker weet dat wat de ander zegt kant nog wal raakt. Totdat je moet uitleggen wat er dan niet klopt. Dan blijkt die intuïtie lastig te verwoorden. Want wat klopt er nu eigenlijk niet?

In een socratisch gesprek onderzoeken we tijdens de fase van het legitimeren wat er niet klopt. Dit is vaak verre van eenvoudig, want denkfouten zijn niet altijd even scherp te benoemen. Dit socratische gesprek over Armoede bevatte verschillende momenten, waarin er ‘iets’ niet klopte. Ontdekten we wat er niet klopte?

 

Moment Het geldt niet voor iedereen
Op de denkvraag ‘Is er een kloof tussen rijk en arm?’  gaf één van de deelnemers het volgende antwoord.

Nee, er is geen kloof tussen rijk en arm want zij zijn beide arm van geest; de kopzorgen over hetzij de overvloed aan geld of het gebrek eraan blokkeren het helder denken en daardoor kunnen zij geen richting geven aan hun leven.

Alle deelnemers hadden problemen met dit argument. Maar wat was er precies mis mee? De angel zat voor de meeste deelnemers in de uitspraak ‘zij zijn beide arm van geest’. Dit vonden ze te stellig. Het kan toch niet waar zijn dat zowel arm als rijk arm van geest is. Dat geldt niet voor iedereen. Er zijn rijke of arme mensen denkbaar waarvoor dit niet opgaat en het laat geen ruimte voor een middengroep.  Een argument is pas een goed argument als het ruimte laat en niet te stellig is!

Hadden we hiermee ontdekt wat er niet klopte? Klopte het bezwaar? De deelnemers vonden van wel. Ook de opsteller van het argument kon zich erin vinden,  het argument was niet houdbaar. We gingen door.

‘Stop, ho’, hoor ik u (lezer) denken. Dat klopt toch niet!!! Als gespreksleider laat je deze denkfouten (argumentum ad populum/als iedereen het ermee eens is dan klopt het; en sinds wanneer zijn niet-stellige argumenten goede argumenten) toch niet zomaar voorbij gaan. Want een beetje filosoof ziet toch zo dat het bezwaar ook problematisch is?  Ook als alle deelnemers het wel OK vinden, dan wil dat nog niet zeggen dat een gespreksleider het OK moet vinden. Dit bezwaar, dat u als lezer opwerpt, is legitiem. Het brengt de kwestie naar voren, in hoeverre  deelnemers zelf de voortgang en stappen in een gesprek bepalen en wanneer de gespreksleider ingrijpt. Wat bevordert een gespreksleider en wat beschermt een gespreksleider?

Moment Want ik wil het zo graag!
We vervolgden ons onderzoek met een volgend antwoord op de denkvraag.

Ja, er is een kloof tussen arm en rijk omdat mensen die rijkdom bezitten, macht kunnen uitoefenen op mensen die geen bezit hebben.

Ook dit antwoord was problematisch. Want, zei een deelnemer, rijke mensen handelen niet zo. Omdat niet duidelijk was, wat de deelnemer hiermee bedoelde, vroegen we door.

Deelnemer: Ik bedoel daarmee dat rijke mensen iets van adelheid hebben.
Gespreksleider: Wat bedoel je met adelheid?
Deelnemer: Met adelheid bedoel ik hoe mensen van adel vroeger handelden.
Gespreksleider: Hoe handelden mensen van adel vroeger dan?
Deelnemer: Mensen van adel gingen verantwoordelijk met hun bezit om en omdat ze daar bekwaam in waren, gingen ze ook zorgvuldig om met anderen, die geen bezit hadden.
Gespreksleider: Handelen rijke mensen tegenwoordig ook met ‘adelheid’?
Deelnemer: Ja, rijke mensen handelen tegenwoordig ook zo.
Gespreksleider: Kan je je voorstellen dat er rijke mensen zijn die niet zo handelen?
Deelnemer: Ja, dat kan ik me voorstellen, maar de meeste rijke mensen handelen met ‘adelheid’?
De overige deelnemers reageerden met verbazing. Dat klopte niet! Zij zagen dat heel anders. Rijke mensen handelen tegenwoordig helemaal niet zo!
Gespreksleider: Waarom handelen volgens jou de meeste rijke mensen met ‘adelheid’?
Deelnemer: Omdat ik het zo graag wil! De wereld zou er zoveel mooier uitzien als rijke mensen zorgvuldig met hun rijkdom omgaan en hun rijkdom niet misbruiken.

Hadden we met deze uitspraak van de deelnemer ontdekt wat er niet klopte aan het argument? Klopte het dat de wereld er mooier uit zou zien als meer rijken met ‘adelheid’ zouden handelen. De meeste deelnemers waren het hier wel mee eens. Maar tegelijkertijd kwam de constatering, dat het bezwaar ‘want ik wil het zo graag!’ niet afdoende was. Een wens maakt een bezwaar niet waar, daar waren de deelnemers het over eens. Als het bezwaar niet klopte, wilde dit dan zeggen dat het argument wel klopte? Dat konden de deelnemers zo 1-2-3 niet zeggen. Ergens klopte er iets niet, maar wat? De uitdaging deze vraag verder te onderzoeken, werd gestopt door de tijd. Het socratisch gesprek eindigde.

Reflectie
Wat is de zin van dit schijnbaar eindeloze oproepen van bezwaren van bezwaarlijke argumentaties? Het leek een technisch gedoe op te leveren, waar niemand wat mee opschiet. Toch is dit continue kritische onderzoeken en alles onder het vergrootgras van de twijfel leggen van waarde. Socrates vatte dit samen met de volgende uitspraak ‘Ik weet dat ik niet weet’. In het bewust worden van je denkfouten, hetzij in foute kennis, foute redeneringen of onzorgvuldig taalgebruik, lag volgens Socrates een vorm van wijsheid, die het leven de moeite waard maakt.

 

Ik vermoed
dat het bestaan
niet meer is dan denken
dat het zin heeft
de mooiheid der dingen
niet anders is dan weemoed
een verlangen
naar schoonheid
meer dan ik kan vermoeden.

Arend Visser (geschreven naar aanleiding van dit socratisch gesprek)

 

Tijdens dit gesprek hanteerden we de Denkwijzer Argumentencarrousel>>

(Foto: Sloppenwijk Rocinha en residentiele wijk Gavea in Rio de Janeiro)

 

Advertenties

Over Saskia van der Werff

Filosoof, creatief denker, trainer, auteur

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s

Informatie

Dit bericht was geplaatst op 13 december 2015 door in Praktijkervaringen en getagd als , , , , .

Over Saskia van der Werff


Filosoof Docent Schrijver

Volg School voor Creatieve Filosofie

Aantal bezoeken

  • 50,412 bezoeken
Advertenties

Publicaties

Filosofie&Praktijk Filosofisch Spel

Bewerker/Vertaler Afrikaanse filosofie

Mede redacteur en -auteur

Translate this site

Nieuwsbrief

Klik op het logo om u voor onze nieuwsberichten op te geven.

%d bloggers liken dit: