School voor Creatieve Filosofie

Saskia van der Werff-Filosoof Email:creaschoolnl@gmail.com

Blijvende verandering; een socratisch gesprek over verandering

Soms (of vaak, of eigenlijk altijd) roepen definities eerder vragen op dan dat ze helderheid brengen. Neem de volgende definitie van verandering: ‘iets dat anders is geworden‘.  Helder toch, met deze definitie begrijp je meteen wat verandering is? Of toch niet? Want dat iets: waar verwijst dat naar? Naar mensen of alleen naar dingen? Of zijn mensen dingen? Helemaal lastig is dat anders: als ik niet goed begrijp wat ver-ander-en is, zou ik dan wel meteen weten wat ander-s betekent? Gelukkig hebben we filosofen, die over dit onderwerp hebben nagedacht. Zoals de filosoof Kant, die zei dat verandering mogelijk is omdat dingen duurzaam zijn, op verschillende tijdstippen hetzelfde blijven. Helder toch?

Aangezien dit verre van helder is, begonnen we het socratisch gesprek met concrete voorbeelden, waarin we verandering tegenkwamen. Op basis van die voorbeelden kwamen tot verschillende definities van verandering.

Definitie 1: verandering =zelf anders gaan waarnemen, eerst zo  kijken en dan anders waardoor mijn ervaring van hetzelfde anders is.
Reflectie op deze definitie: deze definitie gaat een heel andere kant op dan de definitie van Kant. Deze definitie lijkt aan te nemen, dat als ik anders kijk, dat mijn ervaring verandert, maar dat de dingen hetzelfde blijven. Is verandering dan iets innerlijks? En als ik niet anders ga kijken, betekent dit dan dat de dingen hetzelfde blijven?

Definitie 2: verandering=op een andere manier in het leven gaan staan
Reflectie op deze definitie: ook deze definitie lijkt ervan uit te gaan dat mijn positie ten opzichte van de dingen des levens verandering teweeg brengt en dat de dingen niet hoeven te veranderen. Kenmerkend in deze definitie is de mogelijkheid om te gaan staan. Ik zet mezelf in beweging, ik verander mezelf waardoor de wereld verandert. Hoe zit dat dan als de wereld om me heen verandert? Blijf ik dan hetzelfde? Verander ik mee?

Definitie 3: verandering=streven naar vooruitgang
Reflectie op deze definitie: deze definitie is problematisch om een andere reden. Pas als we iets goeds als vooruitgang nastreven, is er sprake van verandering. En hoe zit dat dan met aftakeling, verval? Spreken we dan niet van verandering? En wat verandert er precies als ik iets nastreef? Deze vragen waren niet eenvoudig te beantwoorden. Er bleek een belangrijk verschil te bestaan tussen dingen die vanzelf veranderen omdat ze op elkaar inwerken en dingen die verandering omdat mensen iets doen veranderen. Maar ja, is er dan ook niet sprake van een soort inwerking?

Definitie 4: verandering=het spel tussen ruimte en tijd
Reflectie op deze definitie: De vraag die meteen bij deze definitie naar voren kwam, is of ruimte en tijd zonder waarnemer kunnen bestaan. Vindt verandering alleen maar plaats omdat wij mensen besef van ruimte en tijd hebben? Als we ons een wereld voorstellen zonder waarnemers, veranderen de dingen dan wel of niet?

We sloten dit gesprek af met een tweede beweging. De eerste beweging was die van de concrete ervaring naar een definitie: de definitie ‘spel tussen ruimte en tijd’ kwam zo tot stand. De tweede beweging was van definitie terug te laten verwijzen naar de concrete ervaring. Waar troffen we dat spel tussen ruimte en tijd aan in onze concrete ervaringen? En ook dat bleek eerder verwarring met zich mee te brengen dan helderheid. We eindigden met de volgende constateringen:

Niet weten is veel makkelijker dan weten. Want uiteindelijk weet je dat je het niet weet. Toch heeft het zin er over na te denken, want je ontdekt hoe anderen denken. En als je weet dat je minder begrijpt, word je zorgvuldiger in je beweringen. Het durven uitspreken draagt bij aan helderheid.

Advertenties

Over Saskia van der Werff

Filosoof, creatief denker, trainer, auteur

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s

Informatie

Dit bericht was geplaatst op 11 februari 2015 door in Praktijkervaringen en getagd als , , , , , .

Over Saskia van der Werff


Filosoof Docent Schrijver

Volg School voor Creatieve Filosofie

Aantal bezoeken

  • 50,412 bezoeken
Advertenties

Publicaties

Filosofie&Praktijk Filosofisch Spel

Bewerker/Vertaler Afrikaanse filosofie

Mede redacteur en -auteur

Translate this site

Nieuwsbrief

Klik op het logo om u voor onze nieuwsberichten op te geven.

%d bloggers liken dit: