School voor Creatieve Filosofie

Saskia van der Werff-Filosoof Email:creaschoolnl@gmail.com

Spinoza; Socratisch gesprek over citaat Spinoza

SpinozaMijn kennismaking tot nu toe met Spinoza was summier. Wat ik wist is dat hij een belangwekkende Nederlandse filosoof is geweest. Baruch, Benedictus of Bento de Spinoza leefde in de 17e eeuw in Nederland. Over zijn leven is niet veel bekend omdat hij een teruggetrokken leven leidde. Hij bracht veel tijd door in zijn werkplaats, waar hij lenzen sleep en zijn filosofie schreef. Pas recent heb ik nader met Spinoza kennis gemaakt. Hij stond aan het begin van een intrigerend Socratisch Huiscafé.

De aanleiding van het Socratisch Huiscafé was een citaat uit het boek van Irvin Yolom over het Raadsel Spinoza. De volgende passage leidde tot een uitgebreide discussie. De vraag was of dit citaat aanleiding zou kunnen zijn van een Socratisch gesprek, een dialoog.

Wat maakt me tot wat ik ben? Ik stel me de mens nog niet voor als een solitair wezen. Ik kijk alleen anders aan tegen dat idee van verbondenheid. Ik haak naar de vreugdevolle ervaring die niet zozeer voortkomt uit verbondenheid als wel uit verlies van afgescheidenheid. (pag 398).

Met welke vraag konden we dit citaat benaderen? Elk Socratisch gesprek start met een vraag, maar dat bleek geen eenvoudige kwestie. Na het opschrijven van een vraag opende zich allerlei nuanceringen rondom het thema verbondenheid. Een impressie van dit vraaggesprek:

  • Hoe kan je vanuit verbondenheid ruimte scheppen om een ander of iets anders toe te laten?
    Het lastige aan deze vraag was het woordje -of-. Kan je -iets anders-  wel gelijk stellen aan -een ander-? Het moest specifieker. We lieten deze voorwaardelijke toevoeging weg.
  • Hoe kan ik me verbinden?
    We kwamen er achter dat deze vraag niet de spanning van de discussie benaderde. Er ontbrak spanning in deze vraag.
  • Moet ik vrij zijn om me te verbinden?
    De gedachte achter deze vraag was dat er een spanning tussen vrijheid en verbondenheid bestaat. Als je je verbindt aan andere mensen, dan ontneem je je zelf bepaalde vrijheden. Toen we erachter kwamen dat dit eigenlijk een aanname is, die niet altijd op gaat, kwamen we weer terug bij het pad van de verbondenheid.
  • Wanneer ben ik verbonden?
    Een mooie startvraag voor een Socratisch gesprek!

Vanuit het praktijkvoorbeeld over het bijwonen van een afscheidsdienst, verbreedde zich het thema nog meer. Wat ik een prachtig, vernieuwend inzicht vond, is dat verbondenheid in jezelf ook een belangrijk thema is. Hoe houd je jezelf verbonden gedurende de verschillende levensfasen. Deze levensfasen lopen in elkaar over, maar zijn toch als afgescheiden te herkennen. Het werkende leven bleek in de afscheidsdienst verbonden met het gepensioneerde leven, maar was er ook van afgescheiden. Zou Spinoza het over dit zelfinzicht gehad kunnen hebben?

We gingen nog een stap verder. In een dialoog bekijken mensen elkaar en zichzelf op een andere manier. Dit gesprek was geen uitzondering. Antwoord op de vraag, wanneer ik verbonden ben, bood een rijke schakering aan levensregels:

  • Ik ben verbonden als ik het middelpunt van mijn leven buiten mezelf zoek
  • Ik ben verbonden als ik me een onderdeel van het geheel voel, gelijk ben, niets meer, niets minder
  • Ik ben verbonden als ik mijn eigen eenzaamheid in het moment ophef
  • Ik ben verbonden als ik mijn balans in goede mate in kan brengen
  • Ik ben verbonden als het doel buiten mezelf in de gemeenschap ligt

Om tot een afsluiting van ons gesprek te komen, vroegen we ons af of deze levensregels wel opgingen in de eerder vertelde praktijkvoorbeeld. Deze stap bracht de deelnemers nog meer scherpte in hun zelfkennis. We stonden stil bij deze levensregel: Klopt het dat als ik het middelpunt van mijn leven buiten mezelf zoek, ik verbonden ben? We gingen terug naar een andere praktijkervaring; een bijeenkomst naar aanleiding van een calamiteit in een ziekenhuis. Was het zoeken van het middelpunt buiten zichzelf wel het juiste om te doen in deze situatie? Terugkijkend bleek dit inderdaad het juiste te zijn geweest.

Zou Socrates genoegen hebben genomen met deze levensregel? Ik zou het hem heel graag willen vragen. Ik ben in elk geval erg dankbaar voor deze nadere kennismaking met Spinoza. Ik denk dat hij zich wel had kunnen vinden in dit gesprek, want:

De wijsheid van de vrije mens is niet een denken over de dood, maar over het leven. Spinoza

Advertenties

Over Saskia van der Werff

Filosoof, creatief denker, trainer, auteur

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s

Informatie

Dit bericht was geplaatst op 25 augustus 2012 door in Praktijkervaringen en getagd als , , , .

Over Saskia van der Werff


Filosoof Docent Schrijver

Volg School voor Creatieve Filosofie

Aantal bezoeken

  • 50,412 bezoeken
Advertenties

Publicaties

Filosofie&Praktijk Filosofisch Spel

Bewerker/Vertaler Afrikaanse filosofie

Mede redacteur en -auteur

Translate this site

Nieuwsbrief

Klik op het logo om u voor onze nieuwsberichten op te geven.

%d bloggers liken dit: